UVODNE NAPOMENE O TRNJU

Poznavanje uslova dodira tijela koja čine kinematski par je od posebnog značaja pri istraživanju i
razmatranju procesa koji se odigravaju na površini njihovog sprezanja. Dva su osnovna procesa koji
se javljaju pri relativnom kretanju elemenata kinematskog para a to su:
􀂾 TRENJE NA DODIRNIM POVRŠINAMA
􀂾 HABANJE, ODNOSNO TROŠENJE MATERIJALA SA POVRŠINE KOJE SU U MEDJUSOBNOM
DIJELOVANJU.
Pri tome veličina otpora kretanja ili trenje odredjuje korisnost mehaničkog sistema, a veličina
postojanosti trajnosti površina izloženih habanju ili drugim vidovima opterećenja odredjuje radni
vijek. Prema tome trenje je uzročnik gubitka mehaničke energije u mašinama, a habanje materijala
je osnovni razlog zamjene dijelova tokom eksploatacije.
Slika0116
Prema tome složene probleme trenja, habanja i fenomene vezane za ove procese izučava
TRIBOLOGIJA. Drugim riječima TRIBOLOGIJA obuhvata istraživanje pojava i procesa trenja i
habanja te optimizaciju i maksimiziranje ovih karakteristika kod različitih mehaničkih sistema.Ima
više definicija za pojam TRIBOLOGIJA, a najopštija definicija je:
TRIBOLOGIJA je tehnička disciplina koja izučava pojave i procese na površinama koje su u
medjusobnom dijelovanju: direktnom ili indirektnom dodiru i relativnom kretanju.
TRIBOLOGIJA se definiše i kao multinaučna optimizacija frikcionog kompleksa. Frikcioni
kompleks podrazumjeva proces trenja, habanja i podmazivanja.
TRIBOLOGIJA se definiše i kao nauka i tehnologija o transferu i disipaciji (gubitku) mase i
energije u mehaničkom sistemu.
TRIBOLOGIJA je u krajnjem slučaju izvedena od grčke riječi tribos-trenje i logos-nauka.
Osnovni uzročnici pojave neispravnosti pojedinih mašinskih sistema su tribološki procesi, tj.
povećano trenje i habanje materijala u pojedinim tribo mehaničkim sistemima (TMS) koji čine
dotični mašinski sistem. Na osnovu analiza ustanovljeno je da preko 30% svih neispravnosti
osnovnih elemenata mašina nastaje kao direktna posljedica habanja. Analizirajući zavisnost pojave
neispravnosti u funkciji od vremena mogu se razlikovati tri područja