TRENJE

Trenje kao prirodna fizička pojava predstavlja mehanički otpor koji nastaje na površini dodira dva
tijela kada se jedno tijelo kreće ili teži da se relativno kreće po površini drugog. Ovako definisan
otpor kretanja naziva se spoljnje trenje za razliku od trenja pri relativnom kretanju čestica unutar
čvrstih materijala, tečnosti i gasova koje se označava kao unutrašnje trenje. Za veličinu unutrašnjeg
trenja kod fluida koristi se termin viskoznost.
U opštem slučaju gubitak energije u TMS nastaje zbog trenja tijela u neposrednom dodiru, trenja u
viskoznom fluidu i gubitak usljed elastičnog histerezisa. Mada ne postoji potpuna saglasnost šta je
uzrok trenja pri relativnom kretanju čvrstih tijela, veoma je jasno da je to karakteristika posmatranog
sistema koja zavisi ne samo od svojstava materijala u dodiru, već i od radnih uslova i sredine u kojoj
sistem radi.
IMG-d89f52785edfe4be7feb4ff741a5f498-V
Pri definisanju trenja kao karakteristične promjenljive koriste se sljedeće veličine:
– SILA TRENJA Ftr
– KOEFICIJENT TRENJA μ
– MOMENT TRENJA i Mtr
– RAD TRENJA Atr
KOEFICIJENT TRENJA μ je bezdimenzionalna kvantitativna karakteristika trenja. Definiše se
odnosom sile trenja i normalnog opterećenja. SILA TRENJA Ftr je sila koja se javlja kao mehanički
otpor kretanju, paralelna je sa pravcem kretanja, a suprotnog je smjera. MOMENT TRENJA Mtr je
moment koji se javlja kao mehanički otpor obrtanju. RAD TRENJA Atr je rad neophodan da se
prevazidje trenje i najvećim dijelom se pretvara u toplotu.
Površine materijala su manje više hrapave a odredjivanje karakteristika i veličina hrapavosti
površina vrši se danas različitim postupcima i uredjajima. Glavni kriteriji za ocjenu veličine
hrapavosti je obično brojčana vrijednost srednjeg aritmetičkog odstupanja profila (Ra) od srednje
nominalne linije M1M2 definisanog izrazom:
y( x )dx
l
Ra = 1 ∫
ili približno:
Σ=
=
n
i
a i y
n
R
1
1
gdje je l – referentna dužina, y(x)- jednačina funkcije profila, yi- rastojanje bilo koje tačke profila
od srednje nominalne linije M1M2, i- broj tačaka. Pored veličine Ra koristimo i najveću neravninu
Rmax tj. rastojanje između najvišeg vrha i najnižeg udubljenja, kao i srednju visinu neravnina koja je
jednaka zbiru pet najnižih i pet najviši tačaka na referentnoj dužini, tj. :
Σ Σ
= =
= +
5
1
5
1 5
1
5
1
i
ui
i
z vi R y y
gdje je: yvi – rastojanje odgovarajućih tačaka vrhova neravnina od srednje normalne linije i
yui – rastojanje odgovarajućih tačaka udubljenja neravnina od srednje normalne linije